Πάρκο στο Γουδή

Eλένη Καλογεράκη, Σκονάκι 1-16 Ιουνίου 2008
Μητροπολιτικό Πάρκο Γουδή 1977- 2008
30 χρόνια ΘΑ…
Το γιοφύρι της Άρτας για να κτιστεί, σύμφωνα με την παράδοση, χρειάστηκε να θυσιαστεί η γυναίκα του πρωτομάστορα. Στο χώρο του Γουδή αν και θυσιάστηκαν κυριολεκτικά εκατοντάδες αγωνιστές, το Μητροπολιτικό Πάρκο Γουδή ακόμη ούτε καν να θεμελιωθεί.
Το κουβάρι της ιστορίας ξεκινά μετά τη χούντα, όταν κάποιο κίνημα στην περιοχή Ζωγράφου απαίτησε να γίνει πάρκο η «στρατιωτική πόλης Γουδή». Το 1977 η τότε κυβέρνηση προχώρησε με τον νόμο 732/77 στην παραχώρηση 965 στρεμμάτων στους δήμους Αθηναίων, Ζωγράφου και Παπάγου για να γίνουν μητροπολιτικό πάρκο. Στον νόμο προβλεπόταν επίσης ότι μια περιοχή στον Υμηττό, στα όρια του Δήμου Παπάγου, θα ρυμοτομούνταν για να δοθούν οικόπεδα σε αξιωματικούς. Ήταν όμως μέσα στη ζώνη Β’ του Υμηττού και κάτοικοι προσέφυγαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), το οποίο έκρινε ότι αυτό είναι παράνομο. Η κυβέρνηση τότε εξέλαβε ως «εκπεσόντα» όλον τον νόμο – αν και η απόφαση του ΣτΕ αφορούσε μόνο το σκέλος της δόμησης στον Υμηττό – και, αντί να φέρει άλλον, τον πάγωσε. Πάντως αξίζει να σημειωθεί ότι ο νόμος αυτός ισχύει ως και σήμερα αλλά είναι ανενεργός.
Το 1985 το ΠαΣοΚ καταρτίζει και θεσμοθετεί το ρυθμιστικό σχέδιο της Αθήνας (μεγάλες χρήσεις για όλο το Λεκανοπέδιο) με τον Ν. 1515/85, όπου προβλεπόταν η δημιουργία μητροπολιτικού χώρου πρασίνου στην ευρύτερη περιοχή Γουδή. Δημιουργείται και ο Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου Αθήνας (ΟΡΣΑ) για να εφαρμόσει τον νόμο.
Όταν ανακοινώνεται η ανάληψη των Ολυμπιακών Αγώνων από την Αθήνα, ο Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου Αθήνας εκτιμά ότι είναι η μεγάλη ευκαιρία για να υλοποιηθούν οι δεσμεύσεις για την πρωτεύουσα και να ενταχθούν ορθολογικά στον πολεοδομικό και χωροταξικό σχεδιασμό και οι ολυμπιακές εγκαταστάσεις.
Το Νοέμβριο του 1997 αναθέτει στο Εργαστήριο Αστικού Περιβάλλοντος της Σχολής Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ τη διερεύνηση για τη δημιουργία μητροπολιτικού πάρκου στα 965 στρέμματα στην περιοχή Γουδή. Επρόκειτο για μια έρευνα στην οποία μετείχαν περισσότεροι από 30 επιστήμονες πολλών ειδικοτήτων (αρχιτέκτονες, γεωπόνοι, δασολόγοι, γεωλόγοι, νομικοί, οικονομολόγοι κ.ά
H μελέτη διενεργήθηκε σε δύο φάσεις: στην πρώτη με χρονικό ορίζοντα το 2004 περιλαμβανόταν το μεγαλύτερο μέρος των προτεινόμενων παρεμβάσεων, εκτός από εκείνες που χωροθετούνται στα ενεργά στρατόπεδα (Πλέσσα και Ζορμπά και τμήμα του Φακίνου) και τις εγκαταστάσεις της EPT. Στόχος ήταν να ολοκληρωθεί η φύτευση του χώρου, ώστε να δημιουργηθεί ένα πάρκο υψηλής οικολογικής ποιότητας, να αναστηλωθούν τα διατηρητέα κτίρια της στρατιωτικής πόλης Γουδή, καθώς επίσης να κατασκευαστούν δύο πεζογέφυρες, στην Κατεχάκη και στη Μεσογείων, το υπόγειο πέρασμα του Ιλισού και να αποδοθεί στο Πάρκο ο χώρος του αυτόνομου οικοδομικού συνεταιρισμού αξιωματικών (νότια της Πίνδου και ανατολικά της Κατεχάκη) ως μη περιφραγμένος χώρος.
Στη δεύτερη φάση, με ορίζοντα το 2010, προτεινόταν η απομάκρυνση των υπόλοιπων στρατιωτικών εγκαταστάσεων και της EPT και η απόδοσή τους στο Πάρκο.
Η έρευνα κατέληξε στο εξής συμπέρασμα: στα 965 στρέμματα μπορεί να δημιουργηθεί πυρήνας δημοσίου πάρκου υψηλής οικολογικής ποιότητας για την αναψυχή όλων των κατοίκων του Λεκανοπεδίου, ενώ ταυτόχρονα να ενοποιηθεί με μια δεύτερη ζώνη που περιελάμβανε δασικές εκτάσεις και πράσινο στις όμορες ιδιοκτησίες (υπουργείο Δικαιοσύνης, νοσοκομεία Παίδων και Αγλαΐα Κυριακού, νοσοκομεία Σωτηρία και Γεννηματά, οι εκτάσεις του ΕΜΠ στην Πολυτεχνειούπολη).
Το πρόγραμμα παρελήφθη μετ’ επαίνων από την επιτροπή του Οργανισμού της Αθήνας (ΟΡΣΑ, ΟΤΑ, εκπρόσωποι ΓΕΣ) .), τον Μάιο του 1999, και στη συνέχεια σε συνεργασία με την ερευνητική ομάδα ξεκίνησε η προσπάθεια για τη διαμόρφωση του θεσμικού πλαισίου για να θεσμοθετηθεί το Μητροπολιτικό Πάρκο Γουδή. Τότε όμως αλλάζει η πολιτική για τους Ολυμπιακούς Αγώνες με στόχο την επίσπευση των έργων για τις αθλητικές εγκαταστάσεις χωρίς να είναι σαφές ποια ολυμπιακά έργα θα γίνουν πού.
Το Πάρκο τούς ήταν εμπόδιο. Κάποια στιγμή, ύστερα από πολλές παλινωδίες, καταλήγουν στο μοντέρνο πένταθλο (συμβατό με το Πάρκο) και στο μπάντμιντον (ήταν ασύμβατο ως δραστηριότητα αλλά με κάποιον σχεδιασμό μπορούσε να ενσωματωθεί). Αποφασίζουν να είναι προσωρινή εγκατάσταση. Φτιάχνεται χωρίς καμία αρχιτεκτονική αξία (ένα υπόστεγο βιομηχανικού τύπου) και δεν οργανώνονται σαφείς προσβάσεις γιατί θεωρούν ότι θα είναι προσωρινό. Μετά από παραστάσεις των επιτροπών κατοίκων και υπόμνημα του Εργαστηρίου του ΕΜΠ προς τον τότε υφυπουργό Πολιτισμού κ. Ν. Αλευρά υπήρξε σαφής προσωπική διαβεβαίωση ότι την επόμενη ημέρα των Ολυμπιακών Αγώνων το γήπεδο του μπάντμιντον θα απομακρυνόταν και θα υλοποιείτο ο σχεδιασμός για το Μητροπολιτικό Πάρκο.
Τίποτα απ’ όλα αυτά δεν υλοποιήθηκε, καθώς η μελέτη βρίσκεται ακόμα στα συρτάρια των αρμοδίων, ενώ αρκετές από τις επιμέρους προτάσεις προσέκρουσαν σε ορισμένους από τους εμπλεκόμενους φορείς (κυρίως σε στρατιωτικούς).
Τον Δεκέμβριο του 2005 η αναπληρώτρια υπουργός Πολιτισμού εκείνη την εποχή κυρία Φάνη Πάλλη-Πετραλιά και ο τότε υπουργός Αμυνας κ. Σπ. Σπηλιωτόπουλος υπογράφουν μνημόνιο για την αξιοποίηση του χώρου στο μπάντμιντον. Με τον νόμο 3342/2005 γίνεται πλέον εφικτή η παραχώρηση και η διαχείριση των πέντε στρεμμάτων του γηπέδου μπάντμιντον και άλλων 20 στρεμμάτων γύρω από αυτό στην εταιρεία Ολυμπιακά Ακίνητα, η οποία στην συνέχεια τα έδωσε για χρήση σε ιδιώτες.
Έτσι καταλήξαμε στο κέντρο της Αθήνας να παραμένει σήμερα το μπάντμιντον, ένα κτίσμα με πάρκινγκ και δρόμους πρόσβασης παράνομους, αφού δεν έχουν ενταχθεί σε κάποιο θεσμοθετημένο ρυμοτομικό σχέδιο.
Δυστυχώς, πίσω από το μητροπολιτικό πάρκο Γουδή, και το γήπεδο μπάντμιντον ξετυλίγεται μια ιστορία αφερεγγυότητας της πολιτείας, που κρατά χρόνια τώρα, απέναντι στο φυσικό περιβάλλον της Αθήνας. Κάτοικοι και τοπικοί φορείς έχουν ενώσει τη φωνή τους με επιστήμονες ώστε να μη χαθεί ο τελευταίος ενιαίος αδόμητος χώρος στην κεντρική περιοχή της Αθήνας. Η Επιτροπή Αγώνα για το Μητροπολιτικό Πάρκο Γουδή έχει καταθέσει τον Ιανουάριο του 2007, αίτηση ακύρωσης στο ΣτΕ για παράλειψη της διοίκησης να επαναφέρει τον χώρο της «λυόμενης» κατασκευής του μπάντμιντον στην προγενέστερη κατάσταση (ελεύθερος χώρος). Η εκδίκαση της υπόθεσης αναμένεται τον Οκτώβριο του 2008, αλλά στο εν τω μεταξύ η ενοικιάστρια εταιρεία ετοιμάζεται ανενόχλητη να τσιμεντοποιήσει άμεσα αρκετά στρέμματα ελεύθερου χώρου. Ήδη η κοινοπραξία που ενοικίασε το μπάντμιντον, έχει καταθέσει στις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΕΧΩΔΕ αιτήσεις για ανέγερση νέων κτιρίων (κινηματογράφους, εστιατόρια, κ.λπ.) στο χώρο που ενοικίασε από την εταιρεία Ολυμπιακά Ακίνητα Α.Ε.
Επίσης, τον τελευταίο χρόνο έγινε άλλη μια παραχώρηση 10 στρεμμάτων για την ανέγερση Ογκολογικού νοσοκομείου.
Eλένη Καλογεράκη
Σκονάκι 1-16 Ιουνίου 2008